Barbaars wonen

Afbeelding: Elaine Kuok en David Roberts in New York

* * *

Column voor de Nijmeegse woningcorporaties

De bioloog Richard Dawkins schreef: ‘Net als het nest van een vogel of de dam van een bever zijn onze technologieën een integraal onderdeel van onze evolutionaire conditie.’ De vergelijking tussen het nest en het huis ligt voor de hand. Ook het huis kunnen we opvatten als een technologisch concept. Sinds de neolithische revolutie heeft het zich ontwikkeld tot het product van bouw- en installatietechniek dat we vandaag in talrijke variaties om ons heen zien. Bovendien zijn er aanwijzingen dat huizen en vooral steden – in ons land veelal ontstaan op een dam – de evolutie van de menselijke soort beïnvloeden.

De manier waarop we wonen is ook een deel van onze identiteit. De filosoof Martin Heidegger formuleerde de drie-eenheid van wonen, bouwen en zijn. Door te wonen, zegt hij, zijn we verbonden met de fundamentele dimensies van het zijn. Dat komt onder andere naar voren in het subtiele verschil tussen van huis gaan en uit huis gaan. Wanneer kinderen ’s morgens van huis gaan, komen ze – normaal gesproken – ’s middags weer terug. Wanneer kinderen uit huis gaan, komen ze eerst nog de weekends thuis (om de koelkast te plunderen en de was te laten doen). Vervolgens huren of kopen ze een eigen huis en krijgt het ouderlijk huis een monumentenstatus. Kinderen gaan van huis, omdat ze hun identiteit ontlenen aan het gezinsverband. Kinderen gaan uit huis om hun eigen identiteit te vinden.

Net als Dawkins wijst Heidegger op de invloed van technologie, namelijk het bouwen. Inmiddels zijn de geijkte technieken van bouwen en installeren aangevuld met een rijke verzameling van innovatieve technologieën. Een recent voorbeeld is de ReGen Village, waarvan het prototype de komende jaren gerealiseerd wordt in Almere. Het moederbedrijf ReGen Villages positioneert zich als de Tesla van het eco-wonen. Het ontwerpt en ontwikkelt off-grid buurten met energiepositieve huizen, hernieuwbare energie, ecologisch watermanagement en waste-to-resource-systemen. Het is de bedoeling dat de bewoners straks een deel van hun voedsel uit eigen tuinen en kassen halen. Ongetwijfeld zal dit soort concepten zich verbinden met andere vernieuwingen. Daarbij valt te denken aan huisautomatisering (Nest, SmartThings), zelfbouw en cocreatie (Plantjevlag, SPACE-S), stadslandbouw (Eetbaar Nijmegen), lenen en delen (Peerby, SnappCar), centraal wonen (Kastanjehof, Mozaiek), en collectief particulier opdrachtgeverschap.

Behalve door innovatie van huis en buurt verandert wonen ook door persoonlijke technologie. Voor veel thuiswonende jongeren is hun smartphone belangrijker voor hun identiteit dan de eigen kamer. Het plaatsen van een nieuwe omslagfoto op Facebook heeft voor hen dezelfde betekenis als het ophangen van een nieuwe poster voor de pre-internetgeneratie. In hun ‘werkelijke virtualiteit’ ontwikkelen ze een ander begrip van wonen dat opmerkelijke raakvlakken heeft met het essay De barbaren van Alessandro Baricco. Hij beschrijft een ‘culturele mutatie’ waarin

‘de oppervlakte in de plaats komt van de diepgang, de snelheid in plaats van de reflectie, de sequentie in plaats van de analyse, surfen in plaats van verdieping, de communicatie in plaats van de uiting, multitasking in plaats van specialisatie, plezier in plaats van inspanning.’

Baricco gebruikt ‘barbaren’ als geuzennaam. In het verlengde daarvan kunnen we het wonen van de nieuwe generaties (Y en Z) ‘barbaars wonen’ noemen. Hun oriëntatie is verschoven van Funda naar Airbnb. Op de site van The Guardian staat een korte video over Elaine Kuok en David Roberts. Het paar woont inmiddels anderhalf jaar via Airbnb in New York. Hun ervaring is uitgesproken positief. Ze zeggen dat de stad zo beter te leren kennen en gestimuleerd te worden om erop uit te gaan. Ze zijn niet gericht op materieel bezit (en al helemaal niet op huizenbezit), maar leven met lichte bepakking. Hun kwaliteitseisen hebben betrekking op basisvoorzieningen, ontmoetingen en de omgeving. Voor David en Elaine is elk huis vooral een doorgangshuis: de drie-eenheid tussen wonen, bouwen en zijn heeft haar vanzelfsprekendheid verloren.

Wat betekenen deze veranderingen voor de woningcorporaties? Op de eerste plaats zijn de corporaties bijzonder kwetsbaar voor disrupties. De sociale woningsector vertoont een aantal risicofactoren. De sector is traag, inefficiënt en inflexibel, en de keuzevrijheid van consumenten is beperkt. Bovendien gaat de nieuwe Woningwet helemaal voorbij aan technologische innovatie en hij biedt nauwelijks ruimte om daar actief op in te spelen. Daar komt nog bij dat veel corporaties de kennis en de cultuur missen om – al dan niet in samenwerking met hun huurders – lean te innoveren. Nieuwe, offensieve aanbieders kunnen daardoor onverwacht de markt betreden. Deze start-ups en spin-offs kunnen afkomstig zijn uit verschillende hoeken, zoals projectontwikkeling, woninginrichting, energie, huisautomatisering en informatietechnologie. De dominante positie van de corporaties op de Nederlandse woningmarkt zal eerst nog enige bescherming bieden. Maar na verloop van tijd kalft hun aandeel onvermijdelijk af, zoals ook de Publieke Omroep steeds verder afbrokkelt door de groei van online platforms en kanalen.

Op de tweede plaats dwingt de wetgever de corporaties om hun huurders traditioneel te laten wonen. Hoewel ze daarmee op korte termijn voorzien in een reële behoefte, is het twijfelachtig of de samenleving van morgen daarbij gebaat is. Door een beperkte, conservatieve opvatting van wonen kunnen sociaal zwakke groepen verder op achterstand worden gezet ten opzichte van de middengroepen. Dan ontstaat de paradox dat de corporaties de maatschappelijke tweespalt vergroten met de bedoeling om die te verkleinen. Als de manier waarop we wonen bepalend is voor onze identiteit en – overeenkomstig het citaat van Dawkins – voor de menselijke evolutie, dan zou iedereen toegang moeten hebben tot alle beschikbare woonvormen, ook tot off-grid wonen en ‘barbaars’ wonen. Wat is de goede weg naar innovatie, differentiatie en keuzevrijheid? – dat is de kernvraag voor de sociale woningsector.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: