Het beest in de jungle

Afbeelding: schetsmodel van een portretbuste van Henry James, gemaakt door Francis Derwent Wood.


data57076257-43dce8

In de NRC van 3 april staat een grafiekje met de voorspelling van het aantal coronapatiënten op de intensive care. Het vermeldt in kleine lettertjes dat de gegevens ontleend zijn aan het RIVM en het LCPS (Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding). Uit de begeleidende tekst:

Van de geplande 2.400 IC-bedden zijn er 1.900 bestemd voor coronapatiënten. In dat licht ziet de nieuwste prognose van het aantal coronapatiënten op de intensive care, die RIVM-directeur Van Dissel woensdag toonde, er slecht uit. Binnen twee weken raken alle Nederlandse IC-bedden vol. In de weken daarna zullen echter nog honderden bedden méér nodig zijn. Daar „zit nog een gat”, bevestigt het RVIM.

Als je de blauwe lijn van de grafiek nauwkeurig bekijkt, zijn de 1.900 IC-bedden binnen een paar dagen vol en hebben we daarna gedurende zes tot acht weken een groot beddentekort. Rond 1 mei bereikt dat probleem een omvang van ongeveer 400 coronapatiënten zonder IC-bed. De blauwe lijn is omgeven door een lichtblauwe gevarenzone, waarvan de bovenzijde raakt aan eeen totaal van 4.000 coronapatiënten op de intensive care.

Op de ‘technische briefing’ van woensdag 1 april laat Van Dissel aan de aanwezige kamerleden onderstaande sheets zien. De onderste diende als voorbeeld voor het grafiekje in de NRC. De bovenste geeft een verklaring voor de breed uitwaaierende gevarenzone: het reproductiegetal is een onzekere factor. Tijdens deze bijeenkomst vertelt Van Dissel dat het reproductiegetal in de laatste twee weken gedaald is en in elk geval onder de 1 blijft. Maar die informatie is blijkbaar nog niet verwerkt.

RIVM 1 april b

RIVM 1 april a

Het angstbeeld dat zo geschetst wordt, ligt in het verlengde van de alarmerende berichtgeving van de afgelopen twee weken. Krijgen we werkelijk Italiaanse en Spaanse toestanden in onze ziekenhuizen? Moeten we, in de woorden van Geert Wilders, straks “beestachtige keuzes” maken tussen ouderen en jongeren? De nuchtere feiten bieden een ander – en gelukkig – hoopvoller perspectief. Allereerst is de crisis in Noord-Brabant over zijn hoogtepunt heen. Volgende week zijn daar nog 180 IC-bedden nodig, waarna dat aantal gestaag zal afnemen. De impact van de Brabantse coronacrisis op de landelijke situatie is groot. Een kwart van alle geregistreerde besmettingen komt uit Noord-Brabant, evenals een derde van alle geregistreerde slachtoffers. Vervolgens zien we de eerste effecten van de RIVM-maatregelen op de groei van het aantal ziekenhuisopnames en van de opnames op de intensive care. Als die trend zich de komende twee weken doorzet, blijft de top van onze flattened curve onder de grens van de 2.000 IC-bedden; het beschikbare aantal van 1900 is misschien genoeg.

Bovendien mogen we hoop ontlenen aan onze zuider- en oosterburen: Vlaanderen en de deelstaten Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen. Ook in Vlaanderen vlakt de groei van het aantal coronapatiënten op de ‘intensieve zorg’ af. In de beide Duitse deelstaten ligt het aantal geregistreerde coronabesmettingen onder het landelijk gemiddelde. Zoals bekend zijn er in Duitsland relatief weinig doden en vijf keer zoveel IC-bedden als in Nederland.

Uit het grafiekje in de NRC spreekt behalve een gemankeerd begrip ook een hunkering naar Onheil, met een hoofdletter O. Alsof we straks teleurgesteld zullen zijn wanneer de gevolgen van ‘onze’ coronacrisis binnen de perken blijven. Natuurlijk, we zijn die perken al lang te buiten: leed en verdriet van de zieken en overledenen, van de bewoners van verpleeg- en verzorgingstehuizen, van de zorgprofessionals, en van al hun dierbaren zijn mateloos. Maar tegelijkertijd hebben de gevolgen ook een kwantitatieve dimensie, een dashboard van kaarten, diagrammen en grafieken. De visualisatie van gegevens kan de crisis dramatiseren of bagatelliseren. Ze creëert verwachtingen die soms een eigen leven gaan leiden.

In dit licht is het veelzeggend dat De Pest van Albert Camus hoog genoteerd staat in de actuele lijsten van best verkochte boeken. Als aanvulling zouden we ook The Beast in the Jungle van Henry James kunnen lezen, het schrijnend mooie verhaal van een man die zijn leven vergooit in afwachting van een catastrofe. De tekst is gratis te downloaden via Project Gutenberg.


Een week later, op 10 april, publiceert NRC een nieuwe grafiek: de hoogte is beperkt tot 1500 coronapatiënten, de prognose en de lichtblauwe gevarenzone zijn verdwenen. De belangrijkste vraag is nu: wanneer komt het aantal patiënten weer onder de 650? Want dat lijkt voor de overheid het moment om met een enigszins gerust hart de maatregelen te verlichten. De oude grafiek plaatste die mijlpaal ergens in augustus, maar dat is onjuist. We weten dat het aantal patiënten in twee weken is verdubbeld tot de piek van 1277 op 6 april. Als hun aantal gemiddeld afneemt met 20 per dag, duurt de halvering ongeveer vijf weken. Dan staan we half mei op de drempel van ‘het nieuwe normaal’.

data57266791-5ea50b

Deze grafiek is opnieuw een vertaling van een sheet van Van Dissel, dit keer voor de technische briefing van 8 april. Op dat moment – een week na de mededeling dat het reproductiegetal gedaald is – houdt het RIVM nog steeds rekening met een ‘worst case scenario’ waarbij begin mei ongeveer 2800 coronapatiënten op de intensive care liggen.

RIVM 8 april


Op 17 april is de grafiek in NRC opnieuw ververst onder de kop “Bezetting van de intensive cares kan in mei weer normaal worden”. De verticale as is uitgebreid tot 2.000, de horizontale tot de tweede week van juli. De kritische grens van 1.900 noch de door het RIVM bepaalde doelstelling van 600 coronapatiënten is gemarkeerd. In elk geval lijkt de laatste voor half mei te worden bereikt.

data57441917-91b5f1

Dit keer is het grafiekje een getrouwe kopie van een sheet die eerder die week door Van Dissel werd gepresenteerd.

RIVM 16 april

Dat er eind juni geen coronapatiënten meer op de intensive care zullen verblijven, is overigens een illusie. De verwachte verlichting van de beschermende maatregelen in mei en juni leidt onvermijdelijk tot een toenemende verspreiding van het virus, ook onder de groepen met een hoog risico om ernstig ziek te worden.


Vergelijking van de grafieken van het RIVM uit de briefings van 1, 8 en 16 april

Door de grafieken uit deze cruciale weken te combineren kun je de informatie over  de IC-bezetting analyseren. Dat kost wel enige moeite, omdat de grafieken telkens een andere dimensie hebben. In onderstaande afbeelding zijn de grafieken van 1 april en 16 april over elkaar gelegd. Wonderlijk genoeg sluiten ze na half april niet meer op elkaar aan. De bandbreedte van de overlappende gevarenzones is maximaal 500 IC-bedden. Het is ook vreemd dat de scenario’s zonder maatregelen een ander verloop hebben.

Schermafbeelding 2020-05-09 om 12.23.40

In deze afbeelding zijn de onzekerheidsgrafiek en de prognose van 1 april over elkaar gelegd. Het is onduidelijk waarom de lichtblauwe gevarenzone grotendeels buiten de wirwar van rode en paarse lijntjes ligt. Misschien is de onzekerheid in de periode tussen 23 maart en 1 april toegenomen, maar dat rijmt niet met de daling van het reproductiegetal.

Schermafbeelding 2020-05-09 om 12.23.48De laatste afbeelding toont een combinatie van de onzekerheidsgrafiek van 1 april met de prognose van 16 april. Pas twee weken na de daling van het reproductiegetal vallen de gevarenzone en de blauwe lijn in het paarse deel van de onzekerheidsmarge.

Schermafbeelding 2020-05-09 om 12.54.13

Op basis van bovenstaande analyse trek ik – onder voorbehoud van mijn gebrekkig inzicht – de conclusie dat de grafiekjes van het RIVM rammelen. Zonder nadere toelichting zijn ze verwarrend voor kamerleden, media en burgers. Ze roepen daardoor ongemakkelijke vragen op over de onderbouwing en de legitimatie van de verregaande maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus.

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: