Het beest in de jungle

Afbeelding: schetsmodel van een portretbuste van Henry James, gemaakt door Francis Derwent Wood.


data57076257-43dce8

In de NRC van zaterdag 3 april stond deze grafiek met de prognose van het aantal coronapatiënten op de intensive care. Als je de blauwe lijn volgt, zijn de 1.900 IC-bedden binnen een paar dagen vol. Daarna heerst er gedurende zes tot acht weken een groot beddentekort. Rond 1 mei bereikt dat probleem een omvang van ongeveer 400 coronapatiënten zonder IC-bed. De blauwe lijn is omgeven door een lichtblauwe gevarenzone, waarvan de bovenzijde raakt aan een totaal van 3.500 coronapatiënten op de intensive care.

Schermafbeelding 2020-06-26 om 12.23.57

RIVM 1 april b

De toelichting verwijst naar de ‘technische briefing’ op woensdag 1 april door RIVM-directeur Jaap van Dissel. Hij leidde de aanwezige Tweede Kamerleden rond in een mistig landschap van aannames en onzekerheden. Zijn presentatie bevatte onder andere deze sheets. De bovenste diende als voorbeeld voor het grafiekje in de NRC. De onderste verklaart de brede gevarenzone: het reproductiegetal was een onzekere factor. De ‘R0’ zou zelfs tot 2,5 kunnen oplopen.

Schermafbeelding 2020-06-26 om 10.03.07Die inschatting stond op gespannen voet met de mededeling van Van Dissel dat het reproductiegetal in de voorgaande periode was gedaald:

Ik heb u laten zien dat de R0 dalende is en dat de daling die ik u de vorige keer toonde lijkt door te werken. Dat is gunstig, maar tegelijkertijd moet ik absoluut de boodschap meegeven dat dat alleen maar zo blijft als we ook onze maatregelen nu blijven handhaven, want we zijn er nog lang niet.

Op 1 april leek het dus aannemelijk dat de kritische waarde van één al rond 16 maart was bereikt. Maar door de gebrekkige registratie van het aantal besmettingen werd die aanname niet verwerkt in de gepresenteerde scenario’s.

Diezelfde dag was er een verhit en bij vlagen paniekerig kamerdebat. Lodewijk Asscher (PvdA) vroeg het kabinet om te onderzoeken hoe het aantal IC-plaatsen kon worden vergroot tot 3.000. Minister De Jonge zei zich voor te bereiden op de volgende fase:

Wat als er nog maar één bed over is, wie wordt er dan verzorgd? Dat besluit is uiteindelijk geen politiek besluit, maar een medisch-ethisch besluit.

RIVM 8 april

Op woensdag 8 april vond de volgende technische briefing plaats. Opnieuw kwam Van Dissel naar Den Haag om de parlementsleden te informeren. Een week nadat hij had gemeld dat het reproductiegetal waarschijnlijk tot rond de één was gedaald, hield het RIVM nog steeds rekening met een ‘worst case scenario’ van 2800 coronapatiënten op de intensive care. Maar wie goed keek, zag dat het zwarte stippellijntje van de door de Nationale Intensive Care Evaluatie (NICE) geregistreerde IC-bezetting al een knikje maakte.

data57266791-5ea50b

In de NRC van zaterdag 10 april verscheen een grafiek waarvoor uitsluitend de informatie werd gebruikt van NICE en het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS). Het is een uitvergroting van het zwarte stippellijntje van de RIVM-grafiek. Door de schaal te beperken tot 1.500 lijkt het grootste gevaar geweken. In de toelichting gaat het niet langer over de rampscenario’s, maar over de dag waarop er weer minder dan 650 IC-patiënten zullen zijn. Vanaf dat moment kan de overheid de beperkende maatregelen waarschijnlijk verlichten.

RIVM 16 april

De volgende week had Van Dissel de actuele gegevens over de IC-plaatsen opnieuw verwerkt. Het knikje in het zwarte stippellijntje was een duidelijke knik geworden, de gevarenzone was aanzienlijk versmald en beperkt tot een maximum van 1800 IC-patiënten.

data57441917-91b5f1

De NRC van zaterdag 17 april publiceerde onder de kop “Bezetting van de intensive cares kan in mei weer normaal worden” een getrouwe kopie van de RIVM-grafiek. Alleen de markering van de gewone IC-capaciteit was weggelaten, net zoals de rode lijn die aangeeft wat er zou gebeuren zonder maatregelen.

Schermafbeelding 2020-05-09 om 12.23.40

Door de RIVM-grafieken van 1 april en 16 april over elkaar te leggen, wordt zichtbaar hoe de inschatting van het risico op een tekort aan IC-bedden in twee weken tijd is veranderd. Op 1 april was het reproductiegetal kleiner dan één en bevonden we ons al in de ‘veilige’ zone. Maar bij gebrek aan “daadwerkelijke getallen” crëerden de modelleurs van het RIVM een angstbeeld dat zich vertaalde in het publieke en politieke debat. In die periode verscheen Diederik Gommers, voorman van de Nederlandse intensivisten, bijna dagelijks op radio en tv. Als een aimabele onheilsprofeet maakte hij een breed publiek vertrouwd met begrippen als ‘Code Zwart’ en ‘triage’.

Zo kon het dreigende tekort aan IC-bedden in die eerste weken van april uitgroeien tot het nationale beest in de jungle. Onbedoeld drong dat monster de andere gevolgen van de coronacrisis naar de achtergrond. Gelijktijdig voltrokken zich zo bijna ongemerkt de drama’s binnen de verpleeg- en verzorgingstehuizen, die vanaf 20 maart op last van de overheid werden afgesloten. In de woorden van minister De Jonge:

De maatregelen die we moeten nemen zijn verstrekkend en hebben veel verdrietige gevolgen. Juist omdat deze ouderen zich vaak al alleen voelen. We hebben dit besluit dan ook niet licht genomen. Maar we moeten de mensen die ons lief zijn beschermen. Dat doen we door ons gezonde verstand te gebruiken, en de maatregelen met een warm hart uit te voeren.

Over de gevolgen van de fusie tussen het gezonde verstand en een warm hart schreven Daphne van Paassen en Sandra van der Steen een aangrijpend stuk in De Groene Amsterdammer.


De novelle The Beast in the Jungle van Henry James is te downloaden via Project Gutenberg.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: